Een barium-titanium silicaat met de chemische formule BaTiSi3O9.

door Piet Knijnenburg
Januari 2026.
Toen James Couch in 1907 er op uit werd gestuurd om in de woestijn van Californie naar cinnaber voorkomens te gaan zoeken kon hij nog niet bevroeden wat hij zou gaan vinden. Na enkele weken door de woestijn te hebben getrokken, gewapend met pakezel en houweel, ontdekte hij achter enkele struiken een kloof in het serpentiniet gesteente. Toen hij de manshoge grot binnenliep viel hij – naar eigen zeggen – flauw. De blauwe en zwarte kristallen flonkerden hem tegemoet. Hij dacht met saffier te maken te hebben maar nauwkeurig onderzoek aan de Berkeley universiteit bracht een sensatie aan het licht. Het was een nieuw mineraal, en niet zomaar nieuw. Al meer dan honderd jaar wist men van kristalstrukturen en symmetrieën. Zodoende had men berekend dat het theoretisch mogelijk was om in het hexagonale krisalstelsel een driehoekige kristalvorm te krijgen. Er was alleen nog nooit een mineraal gevonden dat ook daadwerkelijk dit gedrag vertoonde.
Het nieuw ontdekte mineraal bewees dat het niet alleen theoretisch mogelijk was, maar ook in de praktijk kon voorkomen. Het mineraal werd Benitoiet genoemd, naar de streek San Benito County waar het gevonden werd. Ondanks de relatieve zachtheid (6 op Mohs schaal) is het een zeer gewilde steen om tot sieraad verwerkt te worden. Misschien is dat te danken aan zijn pleochroisme: afhankelijk van de richting is de steen kleurloos tot hemelsblauw tot violet. Misschien ook door de zeer hoge dubbelbreking, waardoor het schitterende en zeer levendige geslepen stenen oplevert. Het is extreem zeldzaam, getuige de jaarlijkse wereldproduktie van nog geen 100 gram! Vergelijk dit met de jaarlijkse produktie van diamant: 24 ton, waarvan 10 ton van edelsteen kwaliteit! In dat licht bezien zijn de prijzen van benitoiet – die hoger liggen dan saffier – zeer laag.
Benitoiet is een barium-titanium silicaat met de chemische formule BaTiSi3O9. Inmiddels is het ook op andere lokaties aangetroffen, zoals in Japan en Australië, en andere staten van de USA, maar de San Benito mijn blijft de enige lokatie waar benitoiet als mooie kristallen in edelsteen kwalitiet gevonden wordt.
Benitoiet wordt begeleid door een vrij ongewone set van mineralen: het wordt gevonden in combinatie met Neptuniet, Joaquiniet en Natroliet, in een matrix van Albiet en Serpentijn.
Zelf zoeken is er helaas niet bij. De enige mijnen die benitoiet van acceptabel formaat en kwaliteit leveren zijn in particulier bezit, en worden beveiligd met de meest geavanceerde apparatuur, en daarnaast bovendien op de ouderwetse manier, met enkele angstaanjagende waakhonden.
