Skip to content
Opaal

Een van de kostbaarste edelstenen?

door Bert Valentijn

januari 2025

Wie Opal Hunters volgt op Discovery weet dat opaal een van de kostbaarste edelstenen is. Het schitterende kleurenspel maakt dat opaal populair onder mineralenverzamelaars is. Opalen zijn door de eeuwen heen in vele culturen een van de meest fascinerende en begeerde edelstenen.

Opaal is niet echt een mineraal maar een amorfe mineraloid. Een van de wetenschappelijk geaccepteerde normen die een mineraal definiëren ,is dat een mineraal een kristalstructuur moet hebben; opaal mist die kristalstructuur. Desondanks wordt door de meeste wetenschappelijke indelingenopaal bij de mineralen ingedeeld.

Opaal heeft de chemische formule SiO2 . n(H2O), gehydrateerd siliciumoxide met een waterpercentage dat kan variëren van 3% tot20%.

De vele tientallen opaalgebieden zijn ontstaan zo’n honderd miljoen jaar geleden aan de randen van een opdrogende heel grote Australische binnenzee. Opalen zijn gevormd door de afzetting van silicarijke oplossingen. De vorming van Australische opalen is nauw verbonden met de unieke geologische geschiedenis van het land. Opalen worden meestal gevormd in sedimentair gesteente, waar ze voorkomen in droge of semi-aride gebieden. Het proces begint wanneer silicarijk water in scheuren en spleten in het gesteente sijpelt. Na verloop van tijd verdampt dit water, waardoor een silica-afzetting achterblijft in de vorm van kleine bolletjes .Deze bolletjes stapelen zich vervolgens op in een driedimensionale structuur, waardoor een poreus netwerk ontstaat dat bekend staat als opaal.

In de jaren ‘60 werd de reden van het kleurenspel ontdekt met behulp van de elektronenmicroscoop, waarbij werd vastgesteld dat opaal is samengesteld uit kleine silicabolletjes, van verschillende grootte, die in een ordelijk patroon van dezelfde grootte kunnen worden gerangschikt. De ruimtetussen de geordend liggende bolletjes maakt lichtinval mogelijk. Een lichtstraal die door de opaal wordt gebroken, veroorzaakt een kleurglans in de steen. Die ruimtes tussen de geordend liggende silicabolletjes breken het licht dat de steen binnenkomt in een bepaalde kleur van het kleurenspectrum. Silicabolletjeskunnen in grootte verschillen. Verschillende van dezelfde grootte geordend liggende silicabolletjes, geven verschillende kleuren. De dichtheid en groottes van de uitgelijnde silicabollen zijn verantwoordelijk voor de verschillende kleuren die in de opaal worden gebroken. De gewone opaal, ook wel potch genoemd, mist dit effect, omdat de bollen ongeordend of te compact zijn om het licht te laten breken.

Opaal is er in veel kleuren en soorten. Gewone kleurloze opaal komt wereldwijd voor.  De belangrijkste afzettingen van de zogenaamde Precious Opal (edelsteenkwaliteit)worden gevonden in Australië, de VS, Mexico en Ethiopië. Australië produceert zo’n 70% van de wereldproductie. Enkele van de beroemdste opaal-afzettingenbevinden zich in Australië, met onder andere Coober Pedy en ​​Lightning Ridge. Vaak zijn de opaal producerende gebieden in afgelegen, verlaten gebieden (soms honderden kilometers van de dichtstbijzijnde gemeenschap), in de zogenaamde “outback” te vinden.

Toen ik enkele jaren geleden in Australië was heb ik Coober Pedy en Lightning Ridge bezocht. In Australië werd in 1880 bij Lightning Ridge en in 1915 opaal gevonden in Coober Pedy. Coober Pedy ligt 850 km ten Noordwesten van Adelaïde in de Australische outback. Het is een ongewone nederzetting in een ongastvrij landschap; een kleurloze woestijn vol gevaarlijke, verlaten gaten en mijnen. De bewoners vermijden de extreme temperaturen van rond de 50 graden overdag en 0 graden ’s nachts; woningen, hotels en kerken liggen onder de grond. De naam Coober Pedy komt van het Aboriginalwoord “kupa piti” dat “witte man in gat” betekent.

Bijzonder is dat de opaal wordt gedolven door individuele zoekers op kleine percelen van 100m bij 50m en niet door mijnbouwbedrijven. Iedereen kan zich in Coober Pedy mijnwerker noemen. Met een snel bezoek aan de gemeente kan je voor 25 dollar trotse bezitter van een mijnwerkersvergunning en van 50 vierkante meter grond worden. Geologische kennis hoef je niet te hebben. Graven naar Opaal is puur een kwestie van geluk. En met al die één-manszaakjes heeft iedereen evenveel geluk. Veel succes!

Back To Top