Een kleine geschiedenis

door Bert
Oktober 2024
Als kind zag ik de busjes met arbeiders ’s avonds uit België thuiskomen. Daar hadden een lange dag ondergronds in de mijnen van Waterslag,Beringen of Genk steenkool gedolven. Steenkool waar wij in de keuken het fornuis en in de kamer de kachel mee warm stookten. En de kolenboer die regelmatig met zakken antraciet het kolenhok kwam bijvullen. Als jongen kreeg je de taak om de kolenkit goed vol te scheppen, zodat vader of moeder de kachel brandende kon houden. Tot in de jaren zestig was dit het beeld bij veel gezinnen in ons land Daarna kwam het aardgas, waar we nu weer langzaam afscheid van het nemen zijn.
Maar even terug naar de steenkool. Steenkool is een makkelijk brandbaar gesteente, dat voor het grootste deel uit uit koolstof bestaat. Het glinsterende antraciet is de koning van de steenkoolwereld: 95% is koolstof. Uit onze lagere schooltijd herinneren we ons dat steenkool uit plantaardig materiaal is ontstaan door druk, hitte en tijd. Dit proces gaat niet eeuwig door en tegenwoordig wordt ook geen steenkool meer gevormd. De vorming van steenkool was een eenmalige gebeurtenis; het resultaat van zeer bijzondere omstandigheden, die tussen de 360 en 300 miljoen jaar geleden plaatsvonden in warm moerasland waarin varenachtige planten, oerbomen, reusachtige amfibieën en libellen konden gedijen. Eenvoudig gezegd je hebt tropisch regenwoud nodig en een gat in de grond dat gevuld moet worden. Slechts in het carboon waren die twee omstandigheden aanwezig.
De West-Europese steenkool ontstond in het Westfalien, zo’n 313,0 tot 303,9 miljoen jaar geleden, een subperiode in het Carboon. Uit plantaardig organisch materiaal, dat in de aardkorst langdurig aan hoge druk en warmte werd blootgesteld, ontstond uiteindelijk tamelijk zuivere koolstof. Een proces dat koolstof van veen via bruinkool naar steenkool en antraciet, uiteindelijk naar grafiet transformeert. Bij verdere compressie van grafiet zou diamant kunnen ontstaan.
De meestemijnen zijn gesloten en enkele zijn omgevormd tot een bezoekersmijn, zoals Blegny in België. Op oude haldes kun je soms nog wel fossiele afdrukken van planten vinden.
Vorig jaar heb ik in Piesberg (Duitsland nog mooie afdrukken van varen in koolstof gevonden en een groot stuk antraciet dat je hierboven op de foto ziet.
