Skip to content
Tanzaniet

De tanzaniet wordt aangetroffen in aders in gesteenten die tijdens de pan-afrikaanse orogenese aan het eind van het precambrium een sterke vervorming en metamorfose hebben ondergaan.

door Piet Knijnenburg

Juli 2026.

De enige bekende bron van tanzaniet ter wereld is een strook land van 8 km tussen de Kilimanjaro vulkaan en de safari stad Arusha in het noorden van Tanzania. Deze enkele, beperkte bron maakt tanzaniet minstens duizend keer zeldzamer dan diamanten. De tanzaniet wordt aangetroffen in aders in gesteenten die tijdens de pan-afrikaanse orogenese aan het eind van het precambrium een sterke vervorming en metamorfose hebben ondergaan. Het gaat om voornamelijk grafiet- en granaathoudende gneizen, schisten en kwartsieten, waarin zich hydrothermaal gevormde pegmatieten bevinden, die door de druk uiteengetrokken zijn (boudinage). Andere mineralen die in deze pegmatieten gevonden worden zijn kwarts, diopsiet, calciet, tremoliet, granaat en grafiet. Met slechts één bekende vindplaats wordt voorspeld dat er binnen de komende 10–12 jaar geen tanzaniet van edelsteenkwaliteit meer zal worden gevonden. De geologie ervan is zo uniek dat de kans dat tanzaniet elders in de wereld voorkomt uiterst klein is. Vanwege deze schaarste zijn tanzanieten sieraden bijzonder gewild en waardevol.

De violetblauwe kristallen van Merelani waren al ongeveer 550 jaar bekend bij de lokale Maasai bewoners toen Manuel d’Souza, een kleermaker uit Arusha, voor het eerst de mooi transparant blauwe kristallen zag. Hij dacht aanvankelijk dat het om saffieren ging, en liet zich in 1967 door de Masai  naar de vindplaats brengen. Hij liet de stenen testen op hardheid om hun samenstelling vast te stellen. De test sloot saffieren uit omdat de stenen veel zachter waren. Daarna werden zij verkeerd geïdentificeerd als peridoot en later als dumortieriet. Uiteindelijk bleek het om een tot dan toe onbekende edelsteen te gaan. Uiteindelijk werd in 1969 de steen correct geïdentificeerd als zoisiet door de GIA (Gemological Institute of America). Tegen die tijd had D’Souza al vier mijnclaims geregistreerd. Al snel volgden tientallen andere claims. Lange tijd probeerde D’Souza zijn stenen te slijten, maar pas toen Henry Platt, achterkleinzoon van Louis Comfort Tiffany, eigenaar van de wereldwijde Tiffany juweliers franchise, de mogelijkheden zag als edelsteen, werd de steen commercieel populair. Hij ontwikkelde onmiddellijk een marketingcampagne om de steen wereldwijd te promoten. Platt vond de naam “blauwe zoisiet” commercieel niet aantrekkelijk, en bedacht de naam ‘Tanzaniet’, naar het land van herkomst: Tanzania. Hij noemde het de belangrijkste ontdekking van een edelsteen in meer dan 2000 jaar. Vrijwel van de ene dag op de andere werd tanzaniet een van de meest begeerde edelstenen ter wereld. De zeldzaamheid en uniciteit van de steen maakten haar tot een sensatie op de internationale edelstenenmarkt.

Toen Tanzaniet een commercieel succes werd, heeft de Tanzaniaanse overheid de mijnclaims overgenomen en herverdeeld. Het mijngebied is ongeveer anderhalve kilometer breed en acht kilometer lang. De Tanzaniaanse overheid verdeelde het gebied in de blokken A, B, C en D. Grote exploitanten kregen A en B, terwijl C en D aan lokale mijnwerkers werden toegewezen. Block D is waar de eerste tanzanieten gevonden werden, en hier komen nog steeds de mooiste tanzanieten vandaan.

De karakteristieke blauwe kleur is te danken aan sporen van het element vanadium in het kristalrooster. Om de kleur te verbeteren ondergaan vrijwel alle tanzaniet op de markt oeen hittebehandeling (tussen 400°C en 600°C) om de bruine of gele tinten te verwijderen en de gewenste blauw-violette kleur te accentueren. Vandaag zijn tanzaniet sieraden populair als investering en om te dragen vanwege hun unieke schoonheid en Afrikaanse oorsprong.

 

De belangrijkste mineralogische eigenschappen van tanzaniet zijn als volgt:

  • Mineraalgroep: Behoort tot de epidoot-groep; de variëteit heet officieel zoisiet.
  • Samenstelling: Een calcium-aluminium sorosilicaat: Ca₂Al₃(SiO₄)(Si₂O₇)O(OH).
  • Kristalstelsel: Orthorhombisch. Kristallen komen voor als langwerpige, gestreepte prisma’s.
  • Kleur: Diep ultramarijnblauw tot saffierblauw en violet tot paarsachtig.
  • Hardheid: 6,5 tot 7 op de schaal van Mohs.
  • Dichtheid (Soortelijk gewicht): 3,35 tot 3,55.
  • Splijting: Perfect tot duidelijk in één richting, parallel aan de lengte.
  • Breuk: Ongelijkmatig tot conchoïdaal (schelpvormig).
  • Glans: Glasachtig tot parelachtig op de splijtvlakken.
  • Transparantie: Transparant tot doorschijnend.
  • Pleochroïsme: Zeer sterk. Het mineraal vertoont drie verschillende kleuren (trichroïsme) afhankelijk van de kijkhoek en lichtinval: saffierblauw, violet/paars en bordeauxrood/geel-groen.
Back To Top