Skip to content
Nijlpaarden in de IJstijd.

Nieuw onderzoek toont aan dat nijlpaarden tienduizenden jaren langer in Centraal-Europa hebben geleefd dan voorheen werd gedacht.

Door Piet Knijnenburg

Maart 2026

Nieuw onderzoek toont aan dat nijlpaarden tienduizenden jaren langer in Centraal-Europa hebben geleefd dan voorheen werd gedacht. Oud DNA en koolstofdatering bevestigen dat ze in de Boven-Rijnslenk in Duitsland een mildere ijstijd hebben overleefd. Ze waren nauw verwant aan de moderne Afrikaanse nijlpaarden en deelden het landschap met aan de kou aangepaste reuzen zoals mammoeten. De ontdekking herschrijft de geschiedenis van de ijstijd en suggereert dat de regionale klimaten veel diverser waren.

Nijlpaarden, die nu alleen nog in Afrika ten zuiden van de Sahara voorkomen, hebben in Centraal-Europa veel langer overleefd dan voorheen werd aangenomen. Een nieuwe analyse van oude botten toont aan dat nijlpaarden tussen ongeveer 47.000 en 31.000 jaar geleden in de Boven-Rijnslenk leefden, tijdens de dieptepunten van de laatste ijstijd. De bevindingen zijn afkomstig van een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de Universiteit van Potsdam en het Reiss-Engelhorn-Museen Mannheim, in samenwerking met het Curt-Engelhorn-Zentrum Archäometrie, en werden onlangs gepubliceerd in Current Biology.

Tijdlijn van uitsterven herschreven

Tot voor kort dachten we dat het gewone nijlpaard (Hippopotamus amphibius) ongeveer 115.000 jaar geleden uit Centraal-Europa verdween, toen de laatste interglaciale periode eindigde. Een nieuwe studie, uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit van Potsdam, de Reiss-Engelhorn-Museen Mannheim, het Curt-Engelhorn-Zentrum Archäometrie Mannheim, ETH Zürich en diverse

internationale partners, onthult echter dat nijlpaarden tienduizenden jaren later nog voorkwamen in de Boven-Rijnslenk in Zuidwest-Duitsland, tot ver in het midden van de laatste ijstijd.

De Boven-Rijnslenk vormt een belangrijke bron van informatie over de klimaatomstandigheden in het verleden. Dierlijke botten, die millennia lang begraven lagen in lagen grind en zand, bieden een zeldzaam inkijkje in het verleden. Het is verbazingwekkend hoe goed de botten bewaard zijn gebleven. Bij veel skeletresten was het mogelijk om monsters te nemen die geschikt waren voor analyse – dat is na zo’n lange tijd niet vanzelfsprekend.

Genetische en radiokoolstofdatering

Talloze fossielen van nijlpaarden zijn onderzocht met behulp van zowel genetische als radiokoolstofdatering. Sequentieanalyse van oud DNA onthulde dat deze nijlpaarden uit de ijstijd nauw verwant waren aan moderne Afrikaanse populaties en tot dezelfde soort behoorden. Radiokoolstofdatering bevestigde hun aanwezigheid tijdens een warmere fase van de midden-Weichsel-ijstijd, toen de omstandigheden de dieren tijdelijk in staat stelden te overleven in Centraal-Europa.

Verdere genoom analyse toonde aan dat de Europese nijlpaardenpopulatie een extreem lage genetische diversiteit had, wat suggereert dat deze zowel klein als geografisch geïsoleerd was. Fossiel bewijs onthulde ook dat deze aan warmte aangepaste nijlpaarden samenleefden met koudklimaatdieren zoals mammoeten en wolharige neushoorns – een ongebruikelijke ecologische mix die de complexiteit van de ijstijdomgevingen benadrukt.

Het ecosysteem van de ijstijd in Europa heroverwegen

De resultaten tonen aan dat nijlpaarden niet aan het einde van de laatste interglaciale periode uit Midden-Europa verdwenen, zoals eerder werd aangenomen. Daarom dienen we andere continentale Europese nijlpaardfossielen die traditioneel aan de laatste interglaciale periode worden toegeschreven, opnieuw te analyseren.

De huidige studie levert belangrijke nieuwe inzichten op die op indrukwekkende wijze aantonen dat de ijstijd niet overal hetzelfde was, maar dat lokale bijzonderheden samen een complex totaalbeeld vormen – als een puzzel. Het zou nu interessant en belangrijk zijn om andere warmteminnende diersoorten, die tot nu toe aan de laatste interglaciale periode werden toegeschreven, verder te onderzoeken.

Het onderzoek werd uitgevoerd als onderdeel van het project “Eiszeitfenster Oberrheingraben”, ondersteund door de Klaus Tschira Stiftung Heidelberg. Deze interdisciplinaire inspanning heeft tot doel licht te werpen op de klimaat- en milieu-evolutie in de Bovenrijn-Graben en het zuidwesten van Duitsland gedurende de afgelopen 400.000 jaar. Het onderzoek concentreert zich op botten uit de ijstijd uit de Reis-collectie, gehuisvest in het Reiss-Engelhorn-Museen, die opmerkelijke inzichten blijven onthullen in de dynamische prehistorische wereld van Europa.

Back To Top